ساختار اجتماعی

برگردان علی محمد طباطبایی

منبع دانشنامه بریتانیکا

با فرض اهمیت نهادهای اقتصادی به طور كل و استخدام به طور اخص، پی بردن به این نكته نباید تعجب آور باشد كه چرا جامعه ی صنعتی گرایش به ایجاد مبناهای جدیدی در سامان دهی و مقام اجتماعی بخشیدن به افراد دارد. موقعیت و روابط اقتصادی به راه حلی برای جایگاه اجتماعی و طبقاتی تبدیل شدند. چنین چیزی، حد اقل در یك چنین ابعادی، مورد كاملاً جدیدی بود. در حالی كه دارایی یا فقدان آن درتعیین جایگاه اجتماعی فرد همیشه مورد بسیار مهمی بود، اما آنها معمولاً یگانه عامل تعیین كننده و اصلی نبودند. در تمامی جوامع غیر صنعتی، ویژگی های وابستگی فرد به قبیله، نژاد، دین و جنسیت دارای اهمیت برابر و اغلب بزرگتری در منصوب كردن افراد برای موقعیت های مهم در سلسله مراتب اجتماعی بودند. برای مثال در نظام سنتی در هند سنتی، شهرت دینی حتی فقیر ترین برهمن او را به عنوان عضوی از بالاترین و محترم ترین كاست متمایز می ساخت.

ادامهٔ مطلب »

Advertisements

كار و خانواده

برگردان علی محمد طباطبایی

منبع دانشنامه بریتانیکا

در جامعه ی پیشاصنعتی یا غیر صنعتی خانواده واحد مقدماتی تولید است. تمامی اعضای آن در مجموعه ای مشترك و جمعی از فعالیت هایی برای امرار معاش روزانه ی خود شركت دارند. در مثالی نمونه از اوایل قرن هژدهم انگلستان، مرد خانه می تواند یك بافنده و همسرش یك ریسنده باشد در حالی كه بچه هایشان به عنوان فروشنده های دوره گرد در كار و كسب محلی فعالیت می كنند. در كنار مزد حاصل از این پاره كار احتمال دارد كه كشت و كار بر قطعه زمین كوچكی همراه باشد، به اضافه ی اجازه ی استفاده از زمینی مشاع برای یافتن سوخت یا شكاری كوچك. در اینجا نیازی نیست كه خانواده بسیار بزرگ باشد ـ در شمال غربی اروپا و شمال آمریكا به نظر می رسید كه خانواده ها حتی نسبتاً كوچك هم بودند ـ اما در مجموع، وجود اعضای بیشتر در خانواده به معنای امتیاز اقتصادی بود، همانگونه كه ارزش دستان بیشتر برای كاركردن در نهایت بر هزینه ی دهان های اضافی برای تغذیه غلبه می كند.

ادامهٔ مطلب »

شهرگرایی به عنوان شیوه ای برای زیستن

برگردان علی محمد طباطبایی

منبع دانشنامه بریتانیکا

صنتعی كردن فقط كمیت ها را افزایش نداد، بلكه مردم را در شیوه های خاصی پراكنده كرد، و شهرها را به مكان های تمركز جمعیتی تبدیل نمود. زندگی مدرن بدون كمترین تردیدی زندگی شهری است. شاید ادعا شود كه در شهرهای بین النهرین، مصر، یونان و روم باستان بود كه به طرزی بارز زندگی شهری برای اول بار به آن درجه از فرهیختگی و پیشرفت رسید كه دلالت بر تمدنی پیشرفته داشت. یقیناً برای آن انسان های خوشبختی كه شهروندان آزاد محسوب می شدند آتن دوره ی پریكلس زندگی دلپذیری فراهم آورده بود. شهرهای ایتالیا در دوره ی رنسانس نیز یك فرهنگ به وضوح شهری ایجاد كرد.

ادامهٔ مطلب »

انفجار جمعیت

برگردان علی محمد طباطبایی

منبع دانشنامه بریتانیکا

 

تكامل اجتماعی انسان با دو افنجار عظیم طبیعی مواجه بوده است. در اواخر عصر دیرینه سنگی جمعیت انسانی جهان میان 5 تا 6 میلیون برآورد می شود (یعنی به ازاء هر 1/0 تمستم یك میال مربع یا به ازاء هر 04/0 انسان یك كیلومتر مربع از سطح خشكی های جهان). در نتیجه ی انقلاب نوسنگی یا كشاورزی كه بعداً به وقوع پیوست، جمعیت جهان اولین جهش بزرگ خود را از سر گذراند. بدین ترتیب طی دوره ی كوتاه 8000 سال، جمعیت جهان در حوالی 1000 قبل از میلاد رسید به میزان 150 میلیون انسان. سپس برای دو و نیم هزاره ی بعدی تغییرات مهمی رخ نداد. در اواسط قرن هفدهم جمعیت جهان به مرز 500 میلیون رسید. طی این دوره هرگونه تمایل برای رشد بیشتر جمعیت توسط موانع مالتوسی گرسنگی و طاعون مجارات می شد. فقط به كمك انقلاب صنعتی در قرن هژدهم بود كه افزایش جمعیت دوباره از زنجیرهای مالتوسی اش گریخت.

ادامهٔ مطلب »

دگرگونی های اقتصادی

برگردان علی محمد طباطبایی

منبع دانشنامه بریتانیکا

تاریخ دانان علم اقتصاد همیشه علاقه ی زیادی به تاكید گذاردن بر رشد اقتصادی به مثابه ویژگی تعیین كننده و اصلی در اقتصاد صنعتی در تقابل با اقتصاد غیر صنعتی داشته اند. از این رو تاریخ نگار بریتانیای ادوارد آنتونی (متولد 1931) اعلام میكند كه: « گفته می شود كه صنعتی شدن در یك كشور مفروض هنگامی به وقوع می پیوندد كه درآمدهای سرانه ی واقعی به افزایش ثابتی آغاز كرده و محدودیتی جلودار آنها نباشد ».  تاریخ نگار اقتصادی و آمریكایی دبلیو. دبلیو روستوو (متولد 1916) در اشاره كردن بر آن كه، به همراه صنعتی شدن اقتصاد در نقطه ی خاصی به سوی « رشد خودكفا بالا می رود » استنباط مشباهی دارد. به زبان ساده تر، به همراه صنعتی شدن تمامی شاخص های آماری اقتصاد ـ مانند سرمایه گذای، بازده و میزان تولید، نرخ رشد و امثالهم ـ دارای منحنی های  ناگهانی، با شیب تند، تقریباً عمودی و رو به بالا هستند.

ادامهٔ مطلب »

طبیعت و سرشت جامعه ی مدرن

ویژگی های اجمالی

برگردان علی محمد طباطبایی

منبع دانشنامه بریتانیکا

مدرنیته حداقل باید تا اندازه ای در برابر زمینه ای از آنچه قبل از آن جریان داشته فهمیده شود. جامعه ی صنعتی صرفاً به صورتی ناهمگون و نامنظم از جامعه ی كشاورزی سربرآورد، یعنی از نظامی كه 5000 سال دوام آورده بود. از این رو ساختارهای صنعتی بیشتر خصلت های ظاهری و شكلی اش را از طرد ـ چه آگاهانه و چه از روی ناآگاهی ـ شیوه های پیشا صنعتی اخذ كرد. صنعتی شدن یقیناً بسیار چیز ها درخود داشت كه همگی جدید بودند، لیكن حد اقل همیشه تا اندازه ای ایده ای باقی ماند كه چه از جنبه ی نظری و چه عملی می بایست همانقدر توسط آنچه انكار می نمود فهمیده شود كه توسط آنچه مورد تائید قرار می داد. توان و قدرت مدرن همیشه تا اندازه ای یك قدرت واكنشی بود، قدرتی كه معنا و جریان خود را توسط یك مقایسه و مقابله و توسط طرد و نفی آنچه قبلاً بود استخراج می كرد.

ادامهٔ مطلب »

انقلاب دوگانه

برگردان علی محمد طباطبایی

منبع دانشنامه بریتانیکا

جامعه ی مدرن منشاء خود را به دو شورش بزرگ در قرن هژدهم مدیون است، یكی سیاسی و دیگری اقتصادی. هر دوی آنها بخشی بودند از الگویی وسیع تر از تغییراتی كه از زمان رنسانس و جنبش اصلاح دینی غرب را نسبت به سایر نقاط جهان بر مسیر جداگانه ای از پیشرفت و تكامل قرار داده بودند. این الگو كه خردگرایی و سرانجام سكولاریسم را در خود گنجانده بود همان میراث پروتستان ها بود، اما همچنین ظهور علم را، هم به عنوان یك روش و هم به عنوان موضوعی قابل اجرا در خود داشت. هردوی آن ها در حدود اواخر قرن هژدهم در رویدادهایی قابل انفجار به اوج خود رسیدند. مورد اولی به ایجاد انقلاب های سیاسی در آمریكا و فرانسه كمك نمود، و دومی با خلق فضایی رسانا برای ابداعات فنی، یكی از عناصر اصلی در ظهور انقلاب صنعتی بریتانیای كبیر بود.

ادامهٔ مطلب »

غرب و بقیه ی جهان

برگردان علی محمد طباطبایی

منبع دانشنامه بریتانیکا

هنوز هم به طور كامل نمی دانیم كه چه چیزی باعث این جهش بزرگ به سوی مدرنیته شد و چرا. همانگونه كه بعضی از گروه های شكارچی و جمع آوری كننده ی خوراك باعث به وجود آمدن جامعه ی كشاورزی شدند، بعضی از جوامع كشاورزی نیز موجب ظهور جامعه ی صنعتی گشتند. آنچه در هر حال روشن است این كه انقلاب صنعتی میان قرن های شانزدهم تا هژدهم در كشورهای شمال غربی اروپا آغاز گردید، یعنی در انگلستان، هلند، شمال فرانسه و شمال آلمان.

ادامهٔ مطلب »

برگردان علی محمد طباطبایی

منبع: دانشنامه ی بریتانیكا

 

انقلاب مدرنیته

اگر تمامی تكامل اجتماعی انسان را در شكل یك صفحه ی 12 رقمی ساعت نمایش دهیم، عصر صنعتی معاصر فقط همان 5 دقیقه ی آخر را به خود اختصاص خواهد داد. برای بیش از نیم میلیون سال، گروه های كوچك از موجوداتی كه شاید بپذیریم انسان بوده اند در سراسر كره ی زمین به عنوان شكارچی و گردآورندگان خوراك به گشت و گذار می پرداختند. با ابزار های ساده ای از جنس سنگ و یك نظم اجتماعی كه بر مبنای پیوندهای خویشاوندی استوار بود، آنها به خوبی گونه ی خود را در برابر حیوانات وحشی شكارگر و بلایای طبیعی محافظت كردند. با مشاهده ی بومیان معاصر استرالیا، بوشمن های آفریقای جنوبی، اسكیموها، نكریتوهای مالزی و جزایر فیلیپین و پیگمه های آفریقایی، شاید بتوانیم نگاهی اجمالی به زندگی اجتماعی عصر دیرینه سنگی، یعنی كهن ترین و ماندگار ترین نوع جامعه ی انسانی داشته باشیم.

ادامهٔ مطلب »