عربستان همچنان در تردید

دسامبر 24, 2012

مای یمانی (1)

برگردان علی محمد طباطبایی

تاریخ انتشار اول شنبه 15 مرداد 1384

 Mai-Yamani

اكنون چنین به نظر می رسد كه یك موج دموكراسی خواهی سراسر جهان عرب را در برگرفته است و حتی حكومت های سنتی و سلطنتی عربی و شیخ نشین ها نیز از تاثیر آن بی نصیب نمانده اند. در كویت هم اكنون زنان نیز می توانند به عنوان رای دهنده در انتخابات شركت كنند. در قطر یك برنامه ی اصلاحی بلندپروازانه مورد استقبال قرار گرفته است، بحرین تظاهرات گروه های مختلف مردم را تحمل می كند و امارات متحده ی عربی درنظر دارد كه به زودی مطبوعات آزاد را متحقق سازد. لیكن عربستان سعودی همچنان نگران هرگونه تغییری است و به همان وضعیت قبلی خود ادامه می دهد و به این ترتیب به عنوان مانعی بزرگ و از قرار معلوم تزلزل ناپذیر در راه اصلاحات باقی مانده است.

با وجودی كه آل سعود، یا همان خانواده ی حاكم در عربستان زیر فشار قابل توجهی برای درس گرفتن از سرمشق های همسایگان خود قرار دارد، اما مقاومت داخلی در جلوگیری از وارد شدن به چنین مسیری پیوسته بسیار قوی بوده است. به این ترتیب آل سعود تبدیل به موجود افسانه ای دوچهره (جانوس) شده است: از یك سو خانواده ی سلطنتی اصلاج طلبان طرفدار دموكراسی را برای آزادی بیان و انتقاد آزاد مورد تشویق قرار  می دهد، و از طرف دیگر چنانچه آنها چنین كنند، به زندانشان می افكند.

در 15 ماه می در دادگاهی غیر علنی و بدون حضور وكیل مدافع قانونی، سه نفر از اصلاح طلبان ـ علی الدمینی شاعر و روزنامه نگاری مشهور و عبدالله الحامد و متروك الفالح كه هر دو استاد دانشگاه هستند ـ مقصر شناخته شده و به 3 تا 9 سال زندان محكوم شدند. جرم آنها تبلیغ برای سلطنت مشروطه بود. در رای رسمی آنها قید گردیده بود كه آنها اتحاد ملی كشور را مورد تهدید قرار داده، مقامات كشوری را به چالش طلبیده و به تحریك مردم بر علیه حكومت پرداخته اند، آن هم در حالی كه واژگان « خارجی » یعنی غربی را مورد استقاده قرار می داده اند.

مدت نه چندان طولانی پس از حمله ی تروریستی در سپتامبر 2001 در ایالات متحده آمریكا، این اصلاح طلبان لیبرال با 160 متخصص و كارشناس تحصیل كرده ی دیگر همراه گردیده و نامه ای را به امضای خود به ولیعهد عربستان یعنی امیر عبدالله تقدیم كردند و در آن خواهان ادامه ی جدی روند اصلاحات شدند. از جمله مطالب مهم آن عریضه،  درخواستی برای رعایت محدوده های تعین شده در قانون اساسی و یك نظام قضایی مستقل از مقام سلطنت بود.

اصلاح طلبان بر این عقیده بودند كه چنین اصلاحاتی تنها راه نجات عربستان از خطر خشونت، بی ثباتی داخلی و تجزیه ی ملی است. آنها تاكید داشتند كه اكنون دورنمای چنین خطراتی در افق آسمان سیاسی عربستان در حال آشكار شدن است. به باور آنها فقط یك قانون اساسی می توانست به نظام سیاسی كشور ـ كه به طور گسترده از طرف مردم به عنوان شدیداً فاسد و نالایق به شمار می آمد ـ مشروعیت بسیار ضروری را بازگرداند.

امیر عبدالله ولیعهد عربستان یا همان شخصی كه در حال حاضر در جای برادر ناتنی و بیمار خود ملك فهد بالاترین مسئولیت ها را به عهده دارد، مشتاق آن است كه دیگران او را به عنوان پرچمدار اصلاحات بشناسند. او این پیشنهاد را در ژانویه ی 2003 با استقبال بسیار دریافت نمود. اما برادر ناتنی و رقیب قدرتمند او امیر نایف كه فعلاً پست وزارت كشور را به عهده دارد ترتیب دستگیری، محاكمه و زندانی كردن 13 نفر از اصلاح طلبان را در مارچ 2004 داد.

امیران عربستان سعودی و در راس آنها امیر نایف برای آن كه قدرت مطلقه ی خود را اعمال كنند وخشم عمومی را تا سر حد امكان پائین نگه دارند، از اصلاح طلبان درخواست كردند كه توافقنامه ای را به امضا رسانند كه مطابق با آن دیگر نمی بایست اصلاحات را پی گیرند. امیر نایف حتی استفاده از واژه ی « اصلاحات » را در گفتگوها و گفتارهای عمومی تحریم نمود، زیرا به عقیده ی او این واژه حكایت از آن داشت كه چیزی در نظام اشتباه است. بد نیست اشاره شود كه واژه ی مورد علاقه ی او « تكامل » است.

از آن 13 نفر اصلاح طلبی كه دستگیر شده بودند 10 نفر به تقاضای او تن دادند، اما 3 نفر دیگر از امضای آن خودداری كرده و بهای این مخالفت را هم پرداختند. البته آنها همچنان در ریاض و تا زمان صدور رای نهایی به طور غیر قانونی در بازداشت باقی ماندند. اما آنهایی كه به امضای توافقنامه رضایت داده بودند گذرنامه هایشان ضبط گردید، كار خود را از دست داده و هرگونه مصاحبه با مطبوعات برای آنها ممنوع اعلام گردید.

خانواده ی حاكم در عربستان سعودی زیر فشار محلی و بین المللی یك دهكده ی اصلاحات به سبك پوتمكین (2) ایجاد كرده است آنهم در حالی كه همچنان كنترل مطلق خود را بر تمامی رویدادهای سیاسی حفظ می كند. اوایل سال جاری آنها انتخابات های شدیداً كنترل شده ی شهرداری ها را آنهم برای بخش هایی از مردم به انجام رساندند. طبق انتظار دراین انتخابات عقاید و نظرات مستقل كمترین اجازه ی ظهور و تاثیر گذاری را نیافتند. به زنهای عربستان اجازه ی شركت داده نشد و فقط یك چهارم از مرد ها واجد شرایط رای دادن بودند. بنابراین اسلام گرایان وهابی بهترین استفاده را از این موقعیت كردند.

خانواده ی آل سعود از دو سو با خطر مواجه است: از یك طرف اسلام گرایان افراطی و از دیگر سو اصلاح طلبان لیبرال. شواهد بسیاری وجود دارد كه نشان می دهد آنها از اصلاح طلبان ترس و واهمه ی بیشتری دارند. شاید امیران عرب بر این تصور اند كه به قتل رساندن « تروریست ها » ی جنایتگار از سركوب تقاضا برای عدالت اجتماعی بسیار ساده تر است. در واقع به قتل رساندن اسلام گرایان افراطی و اعضای القاعده مورد تشویق و تحسین جوامع بین المللی قرار می گیرد، به ویژه از طرف ایالات متحده آمریكا به عنوان موفقیت در « جنگ بر علیه تروریسم » شناخته می شود. اما در حالی كه آنها تندورهای خشونت گرای محل را به دام انداخته و به قتل می رسانند، در عین حال حلقه ی طناب را به دور تمامی آنهایی كه خواهان اصلاحات معتدل هستند تنگ تر می كنند. این سركوب اصلاح طلبان لیبرال در سایر نقاط جهان توجهی را جلب نمی كند، به ویژه كه سكوت آمریكا بسیار معنی دار است.

البته این سكوت برای امیران عربستان بسیار حیاتی است، زیرا آل سعود بیشتر از هر چیز نگران حمایت ایالات متحده است. با توجه به وضعیت كلی در عربستان سعودی، دولت ایالات متحده خارج از رژیم عربستان برای تغییرات لازم هیچ متحد قابل قبول و در خور اعتمادی ندارد. به این ترتیب بر خلاف اوكراین، گرجستان، قزاقستان و لبنان آمریكا نمی تواند دست به اقدامی بزند كه برای مقاومت مردم در برابر رژیم مفید واقع شود. تا زمانی كه رژیم سعودی نیازهای نفتی آمریكا را برآورده سازد و با تندروهای اسلامی بجنگد، همچنان حمایت های آمریكا و البته سكوتش ـ كه به معنای رضایت از این اوضاع است ـ شامل حال او خواهد شد.

اما چه برای آمریكا و چه عربستان سعودی چشم پوشیدن كوته نظرانه است. آنهایی كه یك انقلاب مسالمت آمیز را غیر ممكن می سازند،در واقع انقلاب های خونین را اجتناب ناپذیر می كنند. اصلاح طلبان لیبرال كه به زندان افتاده اند می توانند راه گزار به یك عربستان سعودی اصلاح شده را باز كنند. با زندان كردن آنها رژیم آشكار می سازد كه خشونت تنها مسیر باز برای كسانی است كه خواهان تغییرات هستند.

مای یمانی عضو هیئت علمی در موسسه تحقیاتی سلطنتی مسائل بین الملل در لندن است و جدیدترین كتابش « گهواره اسلام ».

1: Ambivalent Arabia by Mai Yamani

Project Syndicate 2005.

2: منظور ظاهری آراسته و زیبا است كه می خواهد یك واقعیت درونی زشت را مخفی نگه دارد، یا با ظاهر سازی كردن موفق به فریب دیگران شدن. مترجم.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: