تركیه، ارمنستان و سنگینی بار خاطره

نوامبر 8, 2012

چالرز تانوك (1)

برگردان علی محمد طباطبایی

تاریخ انتشار اول جمعه 6 خرداد 1384

 

همه ی جنگ ها بالاخره دیر یا زود زمانی به پایان می رسند، اما خاطره ی قساوت ها و فجایع روی داده به نظر نمی رسد كه هرگز به فراموشی سپرده شوند، همچون ناآرامی های ضد ژاپن كه در این اواخر در چین به وقوع پیوست و تنور آنها را خود دولت آن كشور (چین) گرم می كرد. 90 سالگرد قتل عام ارمنی ها از سال 1915 كه به فرمان ترك های جوان در امپراتوری عثمانی به راه افتاد و به كمك كرد های تركیه به مرحله ی عمل در آمد زخم عمیق دیگری است كه به سهولت شفا نخواهد یافت. اما چنانچه قرار است كه پذیرش عضویت تركیه در اتحادیه ی اروپا همچنان به نرمی به جلو رود لازم است كه به طور حتم این زخم معالجه شود.

امروزه این گونه تصور می شود كه این قتل عام ارمنی ها بود كه الهام بخش نازی ها برای طرح خود جهت نابودی كامل یهودی ها گردید. هر چند كه در مقایسه با نسل كشی یهودی ها، هنوز هم تعداد اندكی از مردم جهان از این رویداد دلخراش (قتل عام ارامنه) با خبر هستند.

در واقع برای اغلب ما تصور ابعاد درد و رنج و ویرانی كه به ارامنه و سرزمین آبا و اجدادی آنها تحمیل گردید دشوار است. لیكن وجود یك سنت انتقال شفاهی رویدادهای تاریخی در میان آوارگان ارامنی باعث می شود كه در تعداد زیادی از آنها كه در كسب و كار خود در سراسر جهان بسیار موفق بوده و اقوام نزدیك خود را در آن فاجعه از دست داده اند خاطره ها همچنان در حال اشتعال باقی بمانند.

این شوخی روزگار است كه بسیاری از كردهای استان های جنوب شرقی تركیه كه به آنها به عنوان پاداش برای به قتل رساندن كافرها دارایی های ارمنی ها وعده داده شده بود و البته جایگاه امنی در جهان آخرت، در این نسل كشی با رغبت تمام شركت جستند. البته آنها بعد ها خود را به عنوان طرف بازنده در تاریخی طولانی از خشونت میان نیروهای خودی جدایی طلب و ارتش تركیه یافتند و قربانی سیاست مستمر تبعیض قومی و همگون سازی تحمیلی شدند.

ارمنی های مسیحی از دوران قدیم به لحاظ تاریخی از جمله مترقی ترین مردم شرق بودند، اما در قرن 19 ارمنستان میان امپراتوری عثمانی و روسیه تقسیم گردید. البته سلطان عبدالحمید دوم ترتیب كشتار های بسیاری را میان  1895 تا 1897 داده بود، اما اول بار در بهار 1915 و در لوای جنگ جهانی اول بود كه حكومت ملی گرای ترك های جوان اراده ی سیاسی لازم را برای به اجرا درآوردن یك قتل عام حقیقی دست و پا كرد.

ابتدا روشنفكران ارمنی توقیف شدند و در گروه های 50 الی 100 نفری در مكان های عمومی به دار آویخته شدند. به این ترتیب ارمنی های معمولی رهبران خود را از دست دادند و به زودی پس از آن نوبت به قتل عام خود آنها رسید، آن هم به این ترتیب كه بسیاری از آنها زنده زنده در آتش سوزانده می شدند.

در 7 ماه آخر سال 1915 نزدیك به 500 هزار نفر از آنها به قتل رسیدند و كسانی كه از مهلكه جان سالم به در برده بودند به نواحی بیابانی و بد آب و هوای سوریه نفی بلد شدند، یعنی جایی كه یا از گرسنگی در همانجا مردند و یا در اثر بیماری های مختلف تلف شدند. چنین برآورد می شود كه 5/1 میلیون نفر انسان به این ترتیب جان خود را از دست داده اند.

اخیراً آوارگان ارمنی از تركیه در خواست كرده اند كه گذشته ی خود را بپذیرد و جنایت های تاریخی كه مرتكب شده است را مورد تایید قرار دهد. اما نظر رسمی تركیه در این خصوص همواره چنین بوده است كه این اتهام ها مبتنی بر ادعاهای بی اساس یا غلو شده اند و این كه مرگ و میرهایی كه روی داده در نتیجه ی نبرد بر علیه ارمنی هایی بوده كه طی جنگ جهانی اول با روس های مهاجم و بر ضد تركیه تبانی كرده بودند و یا آنكه آنها در اثر بیماری و گرسنگی طی تبعید اجباری از بین رفته اند. افزون بر آن در نظریه رسمی تركیه چنین عنوان می شود كه مردم معمولی خود تركیه نیز دچار همین قسم سوانح و خسارت ها شده اند.

به این ترتیب استدلال تركیه در این خصوص آن است كه اتهام نسل كشی برای لكه دار كردن سربلندی و نیك نامی تركیه طراحی شده و برای جلوگیری از جلوتر رفتن تركیه در پیوستن به اتحادیه ی اروپا. همچنین بیم و هراس های قابل دركی وجود دارد مبنی بر آن كه فاصله گرفتن از نظریه ی رسمی در این باره        می تواند موجی از ادعاهای جبران خسارت ـ مشابه آنچه بر ضد آلمان نازی مطرح كردید ـ را به راه اندازد.

برای بسیاری از سیاستمداران به ویژه در آمریكا علاقه ی چندانی برای ناراحت كردن تركیه بدون دلیل موجه وجود ندارد، زیرا تركیه یكی از متحدین وفادار ناتو و نامزد رسمی برای اتحادیه ی اروپا است. اما علی رغم گذشت تقریباً نیم قرن از عضویت در شورای اروپا ـ و علی الظاهر دفاع از حقوق بشر، آزادی بیان و عقیده ـ تركیه هنوز هم هرگونه اشاره مبنی بر آن كه نسل كشی ارمنی ها یك واقعیت تاریخی است را به عنوان جنایتی بر علیه عزت و افتخار ملی به حساب آورده و مجازات می كند. خوشبختانه این ماده از قانون جزای تركیه اكنون در شرف بازبینی و احتمالاً ملغا شدن قرار دارد.

در واقع در تركیه تغییرات عمیقی در جریان است. مطبوعات و دولت كه نگران شرایط لازم برای عضویت در اتحادیه ی اروپا هستند، بالاخره تصمیم گرفته اند كه مطرح شدن موضوع حساس ارمنی ها در مباحثه های عمومی را آزاد گذارند. حتی نخست وزیر تركیه رجب طیب اردوغان كه با توجه به مذاكرات پذیرش در اتحادیه ی اروپا ـ مذاكراتی كه برای ماه اكتبر در نظر گرفته شده است ـ زیر فشار فزاینده ی اتحادیه ی اروپا قرار دارد، آمادگی خود را برای تحقیقات مستقل توسط تاریخ نگاران دانشگاهی اعلام نموده است. البته وی بار دیگر نظر قبلی خود را تكرار نمود و باز هم ادعا كرد كه چنین قتل عامی هرگز روی نداده. در فرانسه قتل عام ارمنی ها به عنوان یك واقعیت تاریخی توسط قانون حفظ شده است و با تكذیب چنین رویدادی درست به مانند تكذیب قتل عام یهودی ها برخورد می شود.

پارلمان اروپا تركیه را تحت فشار قرار داده است تا قتل عام ارمنی ها را به رسمیت بشناسد. این پارلمان همچنین خواهان پایان دادن به تحریم اقتصادی جمهوری ارمنستان توسط تركیه و متحد نزدیكش آذربایجان است و خواهان بازگشایی مرزها و توافق « زمین در برابر صلح » جهت حل مناقشه های ناحیه ای در باره ی منطقه ی ناگورنی قرباغ در آذربایجان و حفظ هویت ارمنی آن است.

ارمنستان كشوری مستقل از 1991 همچنان مانند گذشته به حمایت و محافظت توسط روسیه وابسته باقی مانده است، یعنی به همانگونه كه در 1920 به هنگام پیوستن به اتحاد شوروی بود تا از تجاوزات تركیه در امان ماند. این موقعیت مناسبی برای همكاری های منطقه ای نیست، آن هم با توجه به رنجش و آزردگی های عمیق دخالت روسیه در كشورهای همجوار گرجستان و آذربایجان.

برای تركیه، ارمنستان و منطقه یك راه به جلو بیشتر وجود ندارد: آینده فقط زمانی آغاز خواهد شد كه تركیه ـ همچون آلمان در گذشته و صربستان و كرواسی در زمان فعلی ـ  سیاست های تكذیب را كنار گذارده و با جنایت های وحشتناك خود در 1915 روبرو شود.

چارلز تانوك نایب رئیس كمیسیون فرعی حقوق بشر در پارلمان اروپا است.

1: Turkey, Armenia and the Burden of Memory by Charles Tannock.

Project Syndicate 2005.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: