استالین زنده است

سپتامبر 16, 2012

روی مدودف (1)

برگردان علی محمد طباطبایی

يكشنبه ٤ ارديبهشت ١٣٨٤

 

میراث دیكتاتورهای مرده از رژیم های درهم شكسته ی استبدادی نباید بیش از این دچار ابهام باقی بماند. در آلمان فقط این گروه های حاشیه ای تندرو و دیوانه اند كه به خود جرئت می دهند تا خاطره ی هیتلر را گرامی دارند. و حتا بقایای رقت انگیز خمرهای سرخ نیز دیگر برای پول پوت مراسمی بر پا نمی كنند. با این وجود در حالی كه روسیه به مراسم 60  سالگرد پیروزی بر آلمان نازی نزدیك می شود، تصحیح نقش استالین در آن پیروزی چنین به نظر می رسد كه به طور وحشتناكی دشوار است.

درواقع در اوایل سال جاری این بحث در مسكو در جریان بود كه آیا باید تندیس یادبودی از دیكتاتور مرده برافراشته شود یا خیر. در كتابفروشی های بزرگ سراسر روسیه تعداد بسیار زیادی زندگی نامه های سیاسی استالین و بررسی های تاریخی كه دوران او را به تصویر می كشند قابل دریافت است. بعضی از آنها كه بر آرشیوهای به تازگی عرضه شده برای عموم مبتنی هستند نقادانه اند. اما اكثر كتاب ها و نویسندگانشان از استالین چهره ی مثبتی ارائه می دهند. در واقع هنگامی كه از مردم روسیه پرسیده شد كه مهمترین انسان های قرن بیستم را به فهرست در آورند، استالین همراه با لنین در جایگاه نخست قرار داشتند.

بعضی ها دست باقی مانده های حزب كمونیست را در پشت این رویدادها می بینند. این حزب كه اكنون از آن ایده آل های لنینی كهن خود فاصله ی بسیار گرفته، به توسط معجون غریبی از تاسیونالیسم روسی، مسیحیت بیش از حد ارتدكس و « استالینیسم دولتی » در تلاش برای یافتن طرفداران جدید است.

البته امروز دیگر شهری یا دهكده ای یافت نمی شود كه نام استالین را روی خود داشته باشد. در اواخر دهه ی 1950 تعداد زیادی از تندیس های او تخریب گردیدند. با این وجود بسیاری از نمادهای حكومت استالین به دقت نگهداری شدند، به انضمام سرود ملی كه وی شخصاً در 1944 آن را مورد موافقت قرار داده بود. در حال حاضر در مسكو هفت ساختمان بلند وجود دارد كه هنوز هم مردم آن ها را با نام « خواهران استالین »      می نامند. در كنار سنگ قبر و تندیس لنین، تندیس و سنگ قبر استالین قرار دارد، جایی كه همیشه در روز تولد، سالگرد پیروزی بر هیتلر و روز مرگش انبوهی از گل های تازه دیده می شود.

بی تردید افشای جنایت های استالین و كیش شخصیت وی توسط خروشچف در 1956 تاثیر عظیمی چه در داخل و چه خارج كشور داشت. اما بسیاری از نخبگان سیاسی و شخصیت های نظامی از افشاگری های خروشچف به خشم آمدند. برخوردهای انتقادی به شخصیت استالین بویژه طی 20 سال زمامداری لئونید برژنف كه اكنون ما نام « دوره ی ركود » بر روی آن گذاشته ایم منجر به تلاش هایی برای اعاده ی حیثیت از استالین گردید.

در هنگام حكومت میخائیل گورباچف، وی به افشای جنایت های استالین ادامه داد و بر صفحات تاریكی كه خروشچف جرئت بر ملاساختنشان را برای عموم نداشت نور تازه ای افشاند. طی دوره ی ریاست جمهوری یلسین این انتقادها حتا شدیدتر هم شدند. اما محو ایدلولوژیكی، سیاسی و اقتصادی ساختارهای گذشته برای نوسازی جامعه كافی نبود. یلسین این نكته را به خوبی دریافت. 8 سال پیش آنچه از جنازه های خانواده ی رومانف باقی مانده بود طی مراسمی در قصر پترپائول در سن پترزبورگ دفن گردید. به این ترتیب نیكولای دوم به مقام یك شهید مقدس نائل شد.

هرچند مراسم تدفین مجدد رومانف ها برای مدت طولانی احساسات و عواطف مردم را متاثر نساخت. بیش از 50 درصد مردم روسیه از جمله، معلم ها، محققین، پزشك ها و نیروی نظامی و انتظامی به این نتیجه رسیدند كه زندگانی آنها از زمان سقوط كمونیسم رو به وخامت گرائیده است. بنابراین تعجبی هم ندارد كه آنها گذشته و از جمله دوره ی استالین را به دیده حسرت بنگرند.

مردم نسل گذشته البته سختی ها و مشكلات دهه های 1930 و 1940 را فراموش نكرده اند، اما اكثر آنها تمامی دوره ی حكومت شوراها را به عنوان نوعی سیاه چاله نمی نگرند، بلكه آنها آن دوره را زمانه ی سختی ها می دانند، اما همچنین دوره ی دستاوردهای بزرگ ـ در پیشرفت و توسعه ی اقتصادی، علمی، فرهنگی، آموزشی و دفاع مام میهن طی جنگ جهانی.

امروزه مردم روسیه به ترانه های قدیمی شوروی گوش می دهند و فیلم های آن دوره را تماشا می كنند. یكم ماه می و هفتم نوامبر (روز جهانی كارگر و سالگرد انقلاب بلشویكی) برای آنها بسیار پرمعنا تر باقی مانده است تا تعطیلات جدید دوره ی پسا كمونیستی، از قبیل 12 جون (روز استقلال). در واقع برای بسیاری از مردم روسیه اعلامیه ی استقلال روسیه در 1990 جایگاه بسیار ناچیزی در تاریخ كشور اشغال می كند و برای آنها با سالی از هرج و مرج و بی نظمی برابر است.

در این پانزده سال دوره ی پسا كمونیستی چه چیزی وجود دارد كه روسیه می تواند به آن افتخار كند؟ به شوك درمانی كه اقتصاد را نابود كرد و ثروت كشور را به دستانی سپرد كه به ندرت صادق و تمیز هستند؟ دموكراسی و بازارها توسط اكثریت مردم روسیه به عنوان ارزش های مطلق نگریسته نمی شوند، زیرا آنها در ایجاد شكوفایی و امنیت ناكام ماندند. طی این سال ها ارتش روسیه چه فتوحاتی داشته است؟ حتا غلبه بر چچن، یعنی جمهوری كوچكی درون فدراسیون روسیه نیز هنوز به جایی نرسیده است.

فدراسیون روسیه درشكل مجموعه ای از دولت های چند ملیتی باقی مانده است كه نیازمند بعضی ایده های یكپارچه كننده برای استقلال و هویت ملی هستند تا در كنار یكدیگر مانده و از هم جدا نشوند. ساده ترین و قابل درك ترین آنها كه مردم روسیه می توانند به توسط آن در كنار یكدیگر باقی بمانند میهن پرستی است. اما تنها دو رویداد است كه آن توان را دارند تا این احساس میهن پرستی را تجهیز نموده و به حركت درآورند: انقلاب اكتبر 1917 و جنگ بزرگ میهنی از 1941 الی 1945 كه اتحاد جماهیر شوروی و روسیه را به یك قدرت بزرگ جهانی تبدیل كردند. پیروزی بر فاشیسم از آنجا كه بسیاری از شركت كنندگان در آن جنگ هنوز هم فعال اند واقعه ای بسیار زنده در خاطره ها است.

مراسم روز پیروزی امسال احتمالاً آخرین « دور » سالگرد پیروزی بر فاشیسم در 1945 است كه هزاران كهنه سربازی كه هنوز هم در قید حیات هستند در آن شركت می كنند. به همین خاطر است كه كرملین خود را آماده می كند كه این رویداد را در مقیاسی وسیع كه پیش از آن در روسیه بی سابقه بوده گرامی بدارد. نیازی به گفتن ندارد كه نام استالین به دفعات طی این مراسم برده خواهد شد.

اما اشتباه خواهد بود كه این تایید و بازشناسی  استالین را به عنوان اشتیاقی شدید و واقعی برای تمامی جنبه های آن نظامی كه او آفریده بود بدانیم. بلكه قدردانی از استالین شیوه ای است برای مردم روسیه جهت به خاطر آوردن دوره ای از اعمال بزرگ و حتا قربانی های بزرگتر. میهن پرستی در همه ی زمان ها و در همه جای جهان بر چنین تصورات و احساساتی استقرار یافته است.

روی مدودف از مخالفین حكومت شوروی بود و نویسنده ی كتاب بسیار مشهور « بگذار تاریخ قضاوت كند » در باره ی تاریخ و پیامدهای استالینیسم.

1: Stalin Lives by Roy Medvedev.

Project Syndicate 2005.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: