ابراز عقیده تا چه حد آزاد است؟

آوریل 3, 2009

یان بوروما

برگردان علی محمد طباطبایی

 

 

  

اسقف ریچارد ویلیامسون دارای بعضی دیدگاه های بسیار عجیب و حقیقتاً نفرت انگیز است: این که طی جنگ دوم جهانی هیچ یهودی در اتاق های گاز به قتل نرسیده است، این که در یازده سپتامبر 2001 برج های دوقلو نه توسط آن دو هواپیما بلکه با مواد منفجره ای که خود آمریکایی ها آنها را کار گذاشته بودند فروریخته اند، و بالاخره این که یهودی ها در حال نبرد برای تسلط بر جهان هستند تا به این ترتیب خود را برای برپایی « تخت و تاج ضد مسیحی در اورشلیم » آماده کنند. و این ها فقط چندتایی از دیدگاه های او در باره ی امور دنیوی هستند.   

در رابطه با مسائل مربوط به آموزه ی کلیسای کاتولیک دیدگاه های او چنان با نگرش های معاصر کلیسایی ناهمانگ اند که واتیکان او و دیگر اعضای « انجمن سنت پیوس دهم » را که به شدت محافظه کار هستند در 1988 تکفیر کرد، کانونی که توسط مارسل لفبور (Marcel Lefebvre) که از طرفداران نازی ها بود تاسیس شده بود. از جمله حامیان ویلیامسون یکی هم تاریخ نگار بریتانیایی دیوید ایروینگ است که اخیراً در اتریش به جرم بزرگداشت نازی ها به زندان افتاده بود.    

اما با وجودی که نمی توانیم اسقف را به عنوان انسانی جذاب و جالب توجه تلقی کنیم، این پرسش مطرح می شود که آیا او سزاوار آنچه این روزها به سراو می آید هست؟ با توجه به آنچه وی در تلویزیون سوئد گفته بود بازگشت مجدد او به کلیسا آنگونه که پاپ بندیکت وعده کرده بود از او مضایقه شد که لابد این نیز درست و موجه بوده است. اما او را از آرژانتین که در آن زندگی می کرد نیز بیرون کردند و اکنون نیز با تهدید استرداد به آلمان روبرو است، کشوری که در آن مقدماتی برای به دادگاه کشانیدن او به جرم تکذیب واقعه هولوکاوست آماده شده است.

و اکنون توجه خود را به چهره ی ناخوشایند دیگری یعنی سیاستمدار هلندی گیرت ویلدرز جلب کنیم که او نیز ماه گذشته از ورود به خاک بریتانیا منع گردید که قرار بود در آنجا فیلم کوتاه خود « فتنه » را به نمایش گذارد، یعنی همان فیلمی که در آن اسلام به عنوان دینی حامی تروریسم معرفی می شود. و اکنون به هنگام مراجعت به هلند وی به اتهام « ایجاد نفرت نسبت به مسلمانان » مورد پیگرد قضایی قرار گرفته است. او قرآن را با کتاب « نبرد من » اثر آدولف هیتلر مقایسه کرده است و خواهان آن گردیده که مهاجرت مسلمانان به هلند متوقف شود.   

اما موضوع اینجاست که ممنوعیت ورود او به بریتانیا و دادگاهی که به زودی برای او تشکیل خواهد شد باعث محبوبیت بیشتر او در هلند شده است. مطابق با یک نظر سنجی حزب پوپولیستی و ضد اسلامی او PVV چنانچه امروز انتخاباتی در هلند برگزار شود 27 کرسی را در پارلمان ازآن خود خواهد کرد. اما علت اصلی محبوبیت درحال افزایش او جدای از خصومت بسیار گسترده در برابر مسلمانان این است که وی موفق شده است در اذهان عمومی تصویری از خود به عنوان مدافع آزادی بیان ترسیم کند.

اصل اساسی آزادی بیان که یکی از حقوق بنیادین در لیبرال دموکراسی است معنایش این است که ما باید تا درجه ی معینی دیدگاه هایی را در زندگی خود تحمل کنیم که آنها را سزاوار سرزنش می یابیم. هرچند پرسش مهم این است که تا چه درجه ای؟

قوانین مربوط به آزادی بیان از یک کشور به کشور دیگر متفاوت است. در برخی کشورهای دموکرات اروپایی مانند فرانسه، آلمان و اتریش گفتن این که رویدادی به نام هولوکاوست افسانه است جرم تلقی می شود. بسیاری کشورهای دیگر دموکرات نیز دارای قوانینی بر ضد تحریک و برانگیختن خشونت و نفرت هستند. برخی کشورها از جمله هلند حتی قوانینی دارند که توهین عمدی به باورهای دینی و وابستگی قومی و نژادی را به جرمی قابل پیگرد قضایی تبدیل می کند.

دیدگاه های اسقف ویلیامسون شاید نفرت انگیز باشند، اما تعقیب قضایی انسانی به خاطر نظرگاه هایش در خصوص مسائل تاریخی نیز چه بسا همان اندازه ایده ای زشت باشد. باید بتوان او را مورد انتقاد قرار داد و حتی به مسخره گرفت، اما زندانی کردن او مسئله ای غیر قابل پذیرش است. در مورد گیرت ویلدرز نیز بهتر است بگذاریم که در بریتانیا فیلم اسف بار خود را نشان دهد و نه این که از ورود به آنجا منع گردد. هر عقیده ای هم که در باره ی قانون ضد ترویج و تبلیغ نفرت یا قانون بر ضد توهین به افراد داشته باشیم، چنین قانونی هنگامی که موضوع بر سر [آزادی] بیان باشد به ابزاری بی فایده تبدیل می شود.  

با این وجود آزادی بیان نیز چیزی که مطلق باشد نیست. حتی ویلدرز با درخواست نامعقول خود برای ممنوع ساختن قرآن، به روشنی بر این باور است که در مورد آزادی بیان محدودیت هایی وجود دارد ـ البته برای مخالفینش نه برای خودش. هرچند معین کردن این حد و اندازه به طور دقیق کار ساده ای نیست، زیرا بستگی به این دارد که چه کسی چه موضوعی را خطاب به چه شخص دیگری بیان می کند و حتی مکان چنین رویدادی نیز مهم است. 

نظرگاه های ویلیامسون به ناگهان از اهمیت برخوردار شدند، زیرا این کشیش گمنام و اخراج شده دوباره قرار شده بود که توسط پاپ به مقام قبلی خود بازگردد و به این ترتیب به دیدگاه های شخصی  وی مشروعیتی نهادی شده داده می شد. در مورد ویلدرز از این جهت تفاوت وجود دارد که وی یک سیاستمدار است و نه فردی مستقل که بر علیه یک اقلیت آسیب پذیر سخنان تعصب آمیز خطرناکی می پراکند. 

در زندگانی متمدنانه مردم معمولاً از بر زبان آوردن برخی چیزها خودداری می کنند، و آنهم البته نه به دلیل که این سخنان از نظر قانونی مشکل خواهند داشت. سخنانی که میان سیاهان آمریکایی رد و بدل می شود چنانچه توسط سفیدپوستان این کشور استفاده گردد پژواک و معنای دیگی خواهند داشت. دست انداختن راه و روش ها و عقاید اقلیت ها یک چیز است و پذیرفتن عادت ها و دیدگاه های مورد احترام اکثریت چیزی دیگر.   

چنانچه چنین رفتاری نشانی از رفتار سیاسی محافظه کارانه در خود دارد بنابراین فرض کنیم که چنین هم هست. لیکن به ویژه در کشورهایی با گوناگونی بزرگ در قومیت و دین طولی نخواهد کشید که اگر قرار باشد هرکس در گفتن هرآنچه به هرکس می خواهد احساس آزادی کند زندگی متمدنانه نیز فرومی ریزد. مسئله همانگونه که آمد این است که محدوده های آزادی بیان کجاست. به لحاظ قانونی احتمالاً این مرز جایی است که چنین اظهار عقیده ای منجر به ایجاد خشونت گردد. به لحاظ اجتماعی متغیرهای بسیاری وجود دارد که مانع از ایجاد اصول جهانشمول و مطلق می گردند. محدودیت های درخور و معقول باید به طور مداوم مورد ارزیابی، بحث و گفتگوهای مجدد قرار گیرند.

افرادی مانند اسقف ویلیامسون و گیرت ویلدرز از این جهت برای ما مزیتی به حساب می آیند که برای ما موقعیتی را فراهم می کنند که دقیقاً همین کار را به انجام رسانیم. بگذاریم که آنها به آزادی سخنان خود را بیان کنند، آنگاه می توانیم آنها را مورد قضاوت قرار دهیم، البته نه در دادگاه، بلکه توسط عقاید مخالف با آنها. محروم کردن آنها از بیان عقاید خود این فرصت را برایشان فراهم می کند که خود را به عنوان شهید آزادی بیان نشان دهند. و چنین چیزی نه تنها باعث می شود که مخالفت با دیدگاه های آنها دشوارتر گردد که آزادی بیان نیز به شدت مورد تردید قرار گرفته و از اعتبار می افتد.

How Free is Speech?

by Ian Buruma

Project Syndicate, 2009

 

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: