آزادی بیان در معرض آزمون

مه 8, 2008

رالف داهرن دورف

برگردان علی محمد طباطبایی

تاریخ انتشار اولیه پنج شنبه 15 دی 1384


  

نه چندان پیش از این شور و شعف زیادی در این باره در همه جا به چشم می خورد كه جهان آزاد و ارزش هایش با پیروزی و سرافرازی از جنگ سرد بیرون آمده است. حتی بعضی چنین اعلام نمودند كه پیروزی آزادی و دموكراسی متضمن « پایان تاریخ » است.

اما تاریخ هرگز با ما خداحافظی نكرد بلكه حد صرفاً برای یك دهه به خودش آنتراكتی داد تا آن كه حمله های تروریستی 11 سپتامبر 2001 او را دوباره به صحنه فراخواندند و از این جا به بعد بود كه همه چیز پیچیده تر شد. به جای اظهار شادمانی از نظم لیبرالی آن كسان از میان ما كه افتخار زندگی در چنین نظمی را دارند حالا باید برای سالم و قوی ماندن آن به تلاش بپردازند.

از 11 سپتامبر به این سو همواره آزادی های بیشتری به نام دفاع از آزادی محدود شده است. قوانین جدید برای روادید و سایر دشواری های انجام مسافرت، اطلاعات شخصی تر كه توسط دولت ها جمع آوری می شوند و وجود دوربین های ویدئویی در همه جا ـ هم راز پوشانه و هم مزاحم ـ انسان را بیشتر به یاد « برادر بزرگ » اثر جورج اورول می اندازند تا به یاد « در باره ی آزادی » اثر جان استوارت میل.  

بریتانیا تنها كشوری نیست كه در آن حقوق باستانی habeas corpus یا قرار احضار زندانی به دادگاه و مصونیت از تعرض شخص با وضع قوانین جدید محدود شده است و برای مثال مدت مجاز نگهداری فرد بدون اتهام اكنون افزایش یافته. حتی آزادی بیان یا همان حق بنیادی در نظم لیبرالی تحت فشار قرار گرفته است.

بعضی از این محدودیت ها میراث قابل درك از گذشته هستند، اما با این حال باید مورد ارزیابی مجدد قرار گیرند. در اتریش تاریخ نگاری به نام دیوید ایروینگ اخیراً به زندان افتاد زیرا قتل عام یهودی ها توسط ارتش نازی را انكار كرده بود. جالب آن كه وی در كتابخانه ی زندان دو عدد از كتاب های خودش را كه باعث به زندان افتادن او بودند پیدا كرد! در برلین نگرانی های بسیاری در باره ی احتمال هتك حرمت به بنای یادبود هولوكاوست وجود دارد، آن هم با وجودیكه مهندس معمار آمریكایی آن پتر آیزن من با آنچه در خصوص اثر هنری او گفته یا انجام داده می شود با خونسردی بر خورد می كند.    

اما عواملی كه به ایجاد محدودیت های دیگر در آزادی بیان انجامیدند تاریخ جدید تری دارند. در هلند ضربه ی روحی كه پس از به قتل رسیدن كارگردانی به نام تئو وانگوگ برخاست تاثیر عمیقی از خود به جای گذارد و به در خواست هایی برای ایجاد قوانین جدید بر ضد سخنانی كه ایجاد نفرت می كنند انجامید. در بریتانیا قوانین پیشنهادی در خصوص خصومت دینی و تروریسم به مباحثه های هیجان انگیز پارلمانی كشیده شدند ـ و به تردیدهایی در خصوص صلاحیت لیبرالی دولت تونی بلر.

آیا چنین درخواست هایی برای محدودیت آزادی بیان هرگز می توانند قانونی و مشروع باشند؟ اولین پاسخ اصولی یقیناً باید منفی باشد. تمامی آزادی ها می توانند توسط دشمنان آزادی مورد سوء استفاده قرار گیرند، اما وقتی موضوع بر سر « بیان » است، مخاطره ای كه با ایجاد محدودیت آزادی سربرمی آورد یقیناً بزرگتر است.

علاوه بر آن فواید بردباری در برابر آزادی بیان بر زیان های ناشی از سوء استفاده از آن می چربد. در واقع آمارتیا سن برنده ی جایزه ی صلح نوبل در اقتصاد نشان داده است كه آزادی بیان حتی به كاستن از بار مصیبت های به ظاهر طبیعی از قبیل قحطی یاری بسیار می رساند، زیرا شیوه هایی را آشكار می سازد كه در آنها تنی چند افراد دارا بسیار انسان های فقیر را مورد بهره كشی قرار می دهند. همانگونه كه سازمان نظارت كننده ای با نام « شفافیت در جهان » به یاد ما می آورد، افشای فساد از بسیاری جهت ها به معنای جلوگیری از خود فساد است. پیامدهای عملی و مفیدی كه به این ترتیب حاصل می شوند در نهایت همان خاصیت رهایی بخشی در اختیار گذاردن نوعی « بازار اندیشه ها » هستند، آنهم در مقایسه با حالتی كه در آن مراجع حكومتی باید نقطه نظرات بیان شده ی مردم را مورد قضاوت قرار دهند.

اما آیا واقعاً هیچ استثنایی نسبت به این قاعده وجود ندارد؟ در اینجا آن داستان قدیمی به ذهن خطور می كند از مردی كه در یك تماشاخانه ی مملو از جمعیت فریاد می زند « آتش آتش » و وحشت ایجاد شده از هشدار او برای فرار از سوختن در شعله های آتش بسیاری از آن انسان ها را دچار صدمات جدی و حتی از دست دادن جان خود در اثر دستپاچگی می كند. امروزه ما از برانگیختن دیگران، یعنی از استفاده ی آزادی بیان در تحریك دیگران به انجام خشونت بسیار نگران هستیم. من نمی دانم كه چه تعداد از امامان مساجد با موعظه های خود مومنین را به آشوب و قتل دیگران تحریك می كنند و باعث می شوند كه تعداد بیشتری از اهل مسجد خود به بمب گذاران انتحاری ملحق شوند. اما حتی اگر تعداد آنها یك چند تایی هم بیشتر نباشد، در اینجا پرسشی سر بر می آورد كه باید پاسخ داده شود.

این پاسخ باید به دقت داده شود. برای آن كه جوامع آزاد به شكوفایی برسند مرزهای آزادی بیان باید همیشه فراخ تر شود و نه آن كه محدودتر گردد. از نظر من انكار قتل عام یهودی ها (هولوكاوست) نباید عملی غیر قانونی اعلام شود، در حالی كه به باور من با درخواست برای كشتن یك (یا هر چند) نفر یهودی باید كه به شدت برخورد قانونی شود. به شكلی مشابه حمله بر علیه غرب در مساجد هرچقدر هم كه شریرانه باشد باید تحمل شده و ممنوع نشود، البته بر خلاف تشویق آزاد و عمومی دیگران به ملحق شدن به جوخه های بمب گذاران انتهاری. در باره ی ستایش از آن شهدایی كه با كشتن دیگران خود نیز كشته شده اند چه باید گفت؟ به سهولت نمی توان میان تحریك پوشیده و صریح مرزی كشید، اما اینجا نیز باید با نظربلندی و نه نظر تنگی قضاوت نمود.

آزادی بیان فوق العاده ارزشمند است، و به همین ترتیب منزلت انسانی و شرافت او. هردوی این ها نیازمند شهروندانی فعال و هوشیار است، كسانی كه با آنچه نمی پسندند خود را به شدت مشغول می كنند اما از حكومت نمی خواهند كه آن مورد را تحت فشار قرار دهد. تحریك مستقیم به اعمال خشونت به درستی كه استفاده ی غلط از آزادی بیان است، اما بیشتر آنچه در باره ی دیود ایروینگ و موعظه گران نفرت غیر قابل قبول است در این مقوله جای نمی گیرد. نطق های آتشین آنها را باید با استدلال و منطق رد كرد و نه با پلیس و زندان.      

 

 

 

رالف داهرن دورف نویسنده ی كتاب های مورد تحسین قرار گرفته ی بسیاری است. وی نمانیده ی پیشین اتحادیه ی اروپا از آلمان بود و عضو پیشین مجلس عوام انگلستان. داهرن دورف همچنین رئیس قبلی  مدرسه ی اقتصادی لندن و مسئول پیشین كالج سنت آنتونی در آكسفورد بود.

  

 

Die Meinungsfreiheit auf dem Pruefstand von Ralf Dahrendorf.

Project syndicate 2005.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: