جداكردن حقيقت از ايمان ديني

مارس 24, 2008

آندره گلوكسمن

 برگردان علي محمد طباطبايي

 تاریخ انتشار اولیه جمعه 26 اسفند 1384

  

براي فيلسوف فرانسوي آندره گلوكسمن دست انداختن ايمان (ديني) و  شوخي با كشتار نژادي با هم برابر نيستند. به باور او احترام به هر فرد انساني با تصديق و تكذيب زشت ترين رفتار وحشيانه و ضد بشري آغاز مي شود  

فعاليت بر ضد كاريكاتورهاي منتشره از پيامبر اسلام ابتدا به حمله هاي لفظي به يك روزنامه آغاز گرديد، سپس متوجه دانمارك به عنوان كشوري مدافع آزادي مطبوعات شد و در انتها تمامي اروپا را مخاطب قرار داد، همان اروپايي كه توسط معترضين به داشتن استانداردهاي دوگانه متهم مي شود. اتحاديه ي اروپا اجازه مي دهد كه پيامبر (اسلام) بدون آن كه كسي مجازات شود تحقير گردد، اما « عقايد » ديگر مانند نازيسم وانكار هولوكاوست را ممنوع و محكوم مي كند. چرا شوخي با پيامبر (اسلام) مجاز است اما شوخي با كشتار نژادي يهودي ها تحمل نمي شود؟ اين ها فريادهاي حمايت طلبانه بنيادگرايان قبل از به راه اندازي مسابقه ي كاريكاتورهاي آشويتس بودند. انصاف هم چيز خوي است: يا بايد به نام آزادي بيان هرچيزي   اجازه ي مطرح شدن داشته باشد و يا بايد هرآنچه دوطرف درگير را جريحه دار مي كند سانسور شود. بسياري از كساني كه از حق انتشار كاريكاتورها دفاع مي كردند اكنون احساس مي كنند كه به مخمصه افتاده اند. آيا آنها طراحي هاي كشيده شده از اتاق هاي گاز را به نام آزادي بيان منتشر خواهند كرد؟ 

توهين در برابر توهين؟ تجاوز در برابر تجاوز؟ آيا انكار آشويتس را مي توان با هتك حرمت پيامبر اسلام در يك سطح قرار داد؟ اينجا آن نقطه اي است كه در آن دو فلسفه در برابر هم قرار مي گيرند. يكي بر اين عقيده است كه بله، اين ها « باورهاي » برابري هستند كه به يك اندازه تحقير مي شوند. هيچ تفاوتي ميان حقيقت واقعيت بنياد (factual truth)  و ايمان ديني وجود ندارد.  اعتقاد راسخ به آن كه كشتار نژادي روي داده است و يقين به آن كه محمد توسط جبرئيل به پيامبري مبعوث گرديده هردو با هم در يك سطح قرار مي گيرند. اما آن فلسفه ي ديگر عقيده ي متفاوتي دارد. حقيقت داشتن اردوگاه هاي مرگ موردي است كه با بررسي هاي تاريخي به اثبات مي رسد، در حالي كه قداست پيامبران موضوعي مربوط به ايمان شخصي مومنين است. 

 اين تمايز ميان واقعيت وايمان شالوده ي تفكر غرب را تشكيل مي دهد. ارسطو در يك طرف گفتار و سخن اخباري را باز مي شناسند كه براي رسيدن به يك تصديق يا تكذيب به كار مي آيد و در طرف ديگر نيايش و دعا را. نيايش موضوعي است كه با مباحثه ارتباطي ندارد زيرا هيچگونه اظهار نظري در دعا مطرح نمي شود بلكه موضوع آن استغاثه، وعده و سوگند است. خصلت نيايش نه آگاهي دادن روشنگرانه بلكه اجرا كردن است. هنگامي كه يك جزم گراي مسلمان تصريح مي كند كه اروپايي ها « دين shoah (1) » را به جا مي آورند اما خودش دين محمد را، او به تمايز ميان واقعيت و ايمان پايان مي دهد. براي او فقط عقايد ديني وجو دارد، و در نتيجه اروپا هم از باورهاي خودش جانبداري مي كند. 

  گفتار و كلام متمدنانه حقايق علمي، وقايع تاريخي و موضوعاتي را كه به دانش و نه به ايمان مربوط است، صرف نظر از ارتباط آنها با نژاد يا دين مورد بررسي و پژوهش قرار مي دهد. ما شايد معتقد باشيم كه اين واقعيت ها الحاد آميز يا خجالت آور هستند، اما در هر حال آنها از حقايق ديني متمايز باقي مي مانند. سياره ي ما گرفتار برخورد تمدن ها يا فرهنگ ها نيست، بلكه صحنه ي نبردي است از نزاعي تعين كننده ميان دو شيوه از تفكر. در يك طرف كساني قرار دارند كه مدعي اند فقط تفسيرها واقعي اند ـ يعني اعمالي مربوط به ايمان. اين ها يا به سوي فاشيسم گرايش مي يابند (« من حقيقت هستم » ) و يا به نيست انگاري مي رسند (« هيچ چيز واقعي نيست، هيچ چيز كاذب نيست »). در طرف ديگر ديدگاه مخالف قرار دارد كه براي تميز واقعي از كاذب از گفتگوي آزاد حمايت مي كند و اين ها كساني هستند كه برايشان موضوعات سياسي و علمي ـ يا قضاوت صرف ـ مي تواند بر مبناي حقيقت هاي دنيوي بدون وابستگي به عقايد خودرايانه و از پيش تعين شده حل و فصل شود. 

 شيوه ي انديشه ي تمامت خواهانه از اين كه مورد انكار و مخالفت قرار گيرد منزجر است و خودش را با جزم انديشي مورد تاييد قرار مي دهد در حالي كه كتاب هاي كوچك سرخ، سياه يا سبز در دستان هواداران آنها به اهتزاز در مي آيد. اين شيوه از انديشيدن تاريك انديشانه است و سياست و دين را با هم مخلوط مي كند.   شيوه ي انديشه ي ضد تمامت خواهانه بر خلاف آن حقايق را صرفاً به جاي حقايق مي گيرد و حتي زشت ترين آنها را نيز مي پذيرد، يعني آنهايي را كه انسان از روي ترس يا حتي راحتي ترجيح مي دهد كه مخفي بماند. روشن كردن حقايق گولاگ انتقاد و در نهايت طرد « سوسياليسم عملاً موجود » را ميسر گرداند. روبرو شدن با جنايت هاي نازي ها و گشوده شدن اردوگاه هاي مرگ پس از 1945 اروپا را به دموكراسي رساند. از طرف ديگر طرد مواجه با ظالمانه ترين واقعيت هاي تاريخي حكايت از بازگشت قساوت دارد. حتي اگر اسلام گراياني كه به هيچ وجه نماينده ي تمامي مسلمان ها هم نيستند خوششان نيايد، هيچ مقياس مشتركي ميان انكار حقايق معلوم و انتقاد از باورها وجود ندارد، عقايدي كه هر اروپايي حق دارد به آنها عمل كند يا با آنها شوخي نمايد. 

 براي قرنها ژوپيتر و مسيح، خداي يهود و خداي مسلمانها مجبور بودند كه با شوخي هاي بسيار كنار آيند. در اين بازي البته يهودي ها بهترين منتقدين خداي خود يهوه هستند ـ و آنها از اين هنر خود يك ويژگي براي يهودي ها ساخته اند. اما اين مانع از اعتقاد ورزيدن مومنين راستين به هركدام از اين دين ها نشده يا از احترام و توجه به كساني كه به ايمان ديگري باور دارند نكاسته است. و اين بهايي است كه بايد براي صلح در ميان اديان پرداخت گردد. ليكن شوخي كردن با اتاق هاي گاز، زناني كه مورد تجاوز قرار گرفته اند و كودكاني كه شكم هايشان دريده شده، و قداست بخشيدن به گردن زدن گروگان هاي در برابر دوربين هاي ويدئويي و بمب هاي انساني همگي به يك آينده ي غير قابل تحمل اشاره دارند.  اكنون ديگر وقت آن رسيده است كه دموكرات ها روح خود را دوباره به دست آورده و كشورهاي  قانونمند اصول خود را به خاطر آورند. آنها بايد با وقار و همبستگي به ياد آورند كه اين نه دين ها يا ايدئولوژي ها هستند كه تعين مي كنند شهروندان به چه بايد بينديشند يا چه كاري را انجام دهند. آنچه در اينجا در معرض خطر قرار مي گيرد نه فقط آزادي مطبوعات كه همچنين سخن خود را صاف و پوست كنده بيان كردن است و ناميدن اتاق هاي گاز به عنوان زشتي و پليدي، بدون توجه به عقايد و باورهايي كه داريم. آنچه در مخاطره قرار گرفته پايه و اساس تمامي اخلاقيات است: اينجا بر روي زمين احترام به هر فرد انساني با تصديق و تكذيب زشت ترين رفتار وحشيانه و ضد بشري آغاز مي شود. 

 اين مقاله ابتدا در روزنامه ي فرانسوي Le Monde  منتشر گرديد و ترجمه ي آلماني آن در 3 مارچ 2006 در Perlentaucher . ترجمه ي انگليسي آن در signandsight.com قابل دريافت است. 

Separating Truth and Belief by Andre Glucksmann

1: shoah واژه اي عبري به معناي فاجعه است كه امروزه به جاي « كشتار نژادي » و « هولوكاوست » به كار مي رود. مترجم.

Advertisements

یک پاسخ to “جداكردن حقيقت از ايمان ديني”

  1. Yaz Okulu said

    does anyone knows if there is any other information about this subject in other languages?

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: