تروتسکی، قاتلی متکبر هرچند بدون غریزه ی آدم کشی

نوامبر 13, 2012

 سایمن سیبیگ مانتیفوری

برگردان علی محمد طباطبایی

 

لئو تروتسکی به عنوان سخنور، سازمان دهنده، برنامه ریز و استراتژیست در مقام نابغه ی انقلاب اکتبر بود. با این وجود به باور زندگی نامه نویس او رابرت سرویس او چنان بیش از اندازه خودخواه بود که در برابر استالین کمترین شانسی نداشت. زندگی نامه ی رسواکننده ای که رابرت سرویس نوشته است نشان می دهد که دشمن استالین بودن به تنهایی کافی نبود تا از تروتسکی انسانی پسندیده بسازد.

لئو تروتسکی نیز مانند مائو و تا اندازه ای لنین سالهای طولانی است که در مقام یکی از غول های جهان کمونیسم قرار دارد و برای بعضی ها حتی به جایگاه رفیع قدیسی تند رو و باب روز نیز نائل شده است، حتی در دموکراسی های غربی که چنانچه او می توانست در آنها نیز به قدرت رسد تمامی شان را در زیاده روی از خونریزی های وحشتناک غرق می ساخت. نیروی جاذبه و افسون تروتسکی از نقشی که در مقام بزرکترین دشمن استالین داشت به دست آمده است، اما او نیز به شخصه برای مقامی که به عنوان رجل سیاسی و انقلابی داشت به طرز حیرت انگیزی خود را آماده ساخته بود. با این حال او هنوز هم نزد جوانان و دانشجویانِ به راه غلط کشانده شده در جهان غرب و در تمامی جهان به نحو غریبی جایگاه خود را در مقام قهرمانی بلامنازع حفظ کرده است.

این می تواند تا اندازه ای به این خاطر باشد که تروتسکی برای چنین جایگاهی ظاهر و اسلوب لازم را دارا بود: چشمانی آبی، خرمن موی درهم و روشنفکرانه، عینکی گرد، لباس هایی برازنده در همراهی با استعدادی درخشان در ایراد خطابه و سبک نوشتنی پرطمطراق.

تروتسکی واضع بسیاری از اصطلاح های مشهور است – در حالی که استالین « مشهور ترین چهره ی میان مایه ی حزب » بود سرنوشت برای دشمنان بلشویک ها در 1917 « زباله دان تاریخ » را برگزیده بود. خاطرات او نه تنها برای نسل های پیاپی تصویری را که از خود ارائه داده بود همچنان حفظ کرده است که حتی آنچه در باره ی استالین گفته و نوشته بود.

صعود و سقوط یک قهرمان

در حالی که مدتی است به لنین و مائو به عنوان هیولاهای خون آشام نقش تازه ای همچون استالین در تاریخ داده شده است، اما تا همین اواخر بهترین زندگی نامه نویس تروتسکی همچنان ایزاک دویچر باقی مانده بود. نکته جالب آنکه به هرکدام از سه کتاب دویچر در باره ی تروتسکی عنوان های آگاهی بخشی داده شده است: « پیامبر مسلح »، « پیامبر غیر مسلح » و « پیامبر بیرون رانده شده ». اما اکنون رابرت سرویس با آخرین بخش از کتاب سه قسمتی خود در باره ی رهبران انقلاب بلشویکی ( لنین و استالین پیشتر منتشر شده بودند) زندگی نامه ای برجسته و مسحور کننده از این سومین رهبر انقلاب شوروی و غولی برجسته ارائه کرده است.

کتاب جدید سرویس به نام « تروتسکی » در باره ی صعود و سقوط فردی که زمانی به عنوان یکی از مشهورترین قهرمان های انقلاب بلشویکی مطرح بود داستانی است جذاب و گیرا همچون رمانی ماجراجویانه. در عین حال این اثر جدید جهت بازبینی و تجدیدنظر در پرونده های مهم تاریخی خدمات شایان توجهی انجام می دهد. چشمگیرترین افشاگری های این کتاب را می توان در همان بخش اول آن پیدا نمود.

سرویس که استاد تاریخ روسیه در دانشگاه آکسفورد است غالباً به کمک استفاده از داده های انکار شده توسط قلم خود تروتسکی نشان می دهد که چگونه او که نام اصلیش لئو برونشتاین بوده و پسر یک زمیندار بزرگ و بسیار ثروتمند یهودی، در جنوب روسیه در منطقه ی دریای سیاه بزرگ شده است، زیر نظر پدری که همچون پسرش در زندگی و رفتار خود فردی استثنایی به حساب می آمد. تصویر پردازی از جهان فراموش شده ی زارعین یهودی و اشرافیت فقر زده و مفلس روسیه ای که سرویس به نحو برجسته و قابل درکی ترسیم می کند به شدت نامتعارف و کنجکاوی برانگیز است. اکنون برای اولین بار به همت تلاش رابرت سرویس می دانیم که تروتسکی خودش تا چه اندازه سعی نمود تا جزئیات زندگی نامه ی واقعی خود را مخفی کرده و به شکل دیگری جلوه دهد.

بزرگترین سخنران انقلاب

برای تروتسکی یهودی بودن تبارش کمترین ارزش و اهمیتی نداشت و خود را یک انترناسیونالیست می دانست. زندگی انقلابی جوان دچار همان فرارها و مکان های کوتاه مدت برای توقف در تبعید بود که در مورد زندگی استالین جوان نیز صدق می کرد، اگر چه تروتسکی هرگز بر خلاف دشمن اصلی اش در خود هیچ گونه علاقه ای برای سرقت از بانک ها و شرکت در ترور اشخاص احساس نکرد.

رابرت سرویس با دلیل و مدرک ثابت می کند که تروتسکی ستاره ی اصلی انقلاب 1905 بوده است، آنهم علی رغم این واقعیت که او فاقد اراده ی پرشور و پرخروش لنین برای رسیدن به قدرت بود. سرویس خوانندگان کتابش را قانع می سازد که تروتسکی اگرچه ابتدا در 1917 بود که به بلشویست ها پیوست اما سازمان دهنده ی اصلی انقلاب اکتبر بوده است.

برای سرویس کمترین تردیدی وجود ندارد که تروتسکی بزرگترین سخنران در انقلاب روسیه بوده است. هرچند اهمیت نقشی که به عهده داشت تنها پنج سال بیشتر به طول نیانجامید. او در مقام کمیسر خلقی ارتش وجودش در مسائل مربوط به جنگ داخلی حتمی و ناگزیر بود و نقشی همانقدر چشمگیر داشت که یک سردار لشگر. سرویس نشان می دهد که او با وجودی که هیچ گونه آموزش نظامی ندیده بود اما باید او را خالق واقعی ارتش سرخ به حساب آورد. در هر حال او نیز مانند لنین و استالین در به قتل رساندن دشمنان طبقاتی اش به شدت سنگدل بود، اما در سیاست به گرد پای استالین نیز نمی رسید.

ناتو ترین سرسپرده ی لنین

اگرچه از نظر لنین، هم تروتسکی و هم استالین به عنوان هفت خط ترین مریدانش به حساب می آمدند، لیکن تروتسکی به صراحت تلاش لنین برای به بازی گرفتن او در برابر استالین را رد کرد. لنین تلاش نمود تا جاه طلبی تروتسکی را تحریک و برانگیزاند، اما چنین به نظر می رسید که او فاقد غریزه ی جنایت است. رابرت سرویس در این مورد تردیدی ندارد که تروتسکی توان آن را نداشت که راه خود را به سوی هرم قدرت باز کند، زیرا بیش از اندازه متکبر بود و جداً در این تصور بود که رهبری شوروی را باید به خاطر نبوغی که او دارد به او تقدیم کنند.

نخوتی که او داشت، هوش سرشارش و این که یهودی بود باعث می شدند تا او در نظر بلشویک های معمولی و متوسط مشکوک و غیرعادی جلوه کند. و از آنجا که او به دنبال جمع کردن مرید و هوادار نبود، استالین به سهولت توانست با وراث لنین یعنی زینوویف، کامنف و بوخارین بر علیه او متحد شده و او را در 1925 از مقام وزارت جنگ خلع کند و در نهایت در 1929 به تبعید بفرستد.

اما جلای وطن برای او در حکم سقوطی آهسته و تراژیک بود: به دستور استالین فرزندان او یک به یک به قتل رسیدند. خود تروتسکی نیز مجبور بود از دست ماموران استالین به طور دائم از یک سرزمین به نقطه ی دیگری مهاجرت کند تا این که فرار او در مکزیک به پایان رسید. این بخش از کتاب رابرت سرویس که بیشتر دلتنگ کنده است پیوسته توسط توصیف هایی از ماجراهای عاشقانه ی تروتسکی ظاهری شادتر به خود می گیرد – از ماجراهای عاشقانه ی این قهرمان دلربایی زنان با تندیس ساز انگلیسی به نام کلر شریدن گرفته تا روابطی که با نقاش مکزیکی فریدا کالو به هم زده بود.

« در تفکرات ملاطفت آمیزی در باره ی زیبایی های تو هستم »

آنچه در این بخش از کتاب ارزش یادآوری دارد آن است که چگونه تروتسکی سعی می کرد تا همسرش ناتالیا را از روابط پنهان خود با زنان دیگر منحرف سازد. رابرت سرویس بخشی از یک نامه ی او به همسرش را درکتاب آورده است: « من در تفکرات ملاطفت آمیزی در باره ی آن . . . شیرین و کارکشته ی تو هستم. من تو را . . . با زبانم و با . . . ». از بعضی جهت ها قلندری مکزیکی بیشتر با شخصیت لئو تروتسکی جور در می آمد تا بلشویستی کرملین نشین.

رابرت سرویس در انتهای کتابش صحنه پردازی های ترور تروتسکی را که در کتاب هیجان انگیزی از برتراند پاتن اودس به نام « تبعید و قتل لئو تروتسکی » آمده است به طرز فوق العاده ای تکمیل می کند و به دقت با قابلیت و توانایی یک رمان نویس و به کمک اطلاعات استخراج شده از آرشیو ها پیشرفت توطئه ای را نشان می دهد که نقطه ی اوج آن کشته شدن تروتسکی در 1940 با یک چکش یخ شکن است.

حال باید دید که در پایان نسخه ی تجدید نظر شده و انتقادی رابرت سرویس از زندگی پیامبری به نام تروتسکی چه چیزی به جای می ماند. حد اقل آنچه می ماند تصویر روشنفکر، سخنور، گرداننده و رهبر کودتای بلشویستی و معمار پیروزی در جنگ داخلی است. و در کنار آنها رابرت سرویس از دروغگویی در خاطرات نوشته شده ی او، از خودپسندی مشمئزکننده اش و تکبر ناخوشایند و بی حد و حصرش، از یقین قطعی او به سکوت کردن و این که جنایت و به قتل رساندن توده ای مردم عملی مشروع است پرده برمی دارد.

با صرف نظر از جاروجنجال و مشاجره ی مشهور سوسیالیسم در یک کشور در تقابل با انقلاب جهانی، تفاوت های سیاسی میان تروتسکی و استالین در حد معنی داری نبود، اگرچه طرفداران سینه چاک او این نکته را قبول نخواهند کرد. تفاوت میان آنها بیشتر در ویژگی های شخصیتی شان بود و نه بیشتر. در هر حال، هردوی آنها دارای شخصیتی به شدت ناخوشایند بودند. می توان پیش بینی کرد که اگر تروتسکی به جای استالین به قدرت رسیده بود، روسیه از شر سادیسم شخصی استالین می گریخت، اما برای آن میلیونها انسانی که پس از انقلاب قربانی شدند تقاوتی نمی کرد. حد اقل آن که خود رابرت سرویس در این مورد کمترین تردیدی ندارد.

About these ads

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

دنبال‌کردن

هر نوشتهٔ تازه‌ای را در نامه‌دان خود دریافت نمایید.

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: